سؤالات متداول · ۴۵ پرسش
ذخیرهسازی شبکه
در این موضوع: ضبطکننده NVR، هارد و دیسک نظارتی، RAID و هاتاسپر، NAS و SAN، حالتهای ضبط و پیشضبط، نگهداری و بازنویسی تصاویر، خطای هارد، خروجی گرفتن از فیلم و UPS
آیا میتوان در NVR از هارد معمولی کامپیوتر (دسکتاپ) استفاده کرد، یا حتماً باید هارد مخصوص نظارت تصویری باشد؟
از هارد مخصوص نظارت تصویری (Surveillance) یا دستکم هارد ردهٔ NAS که برای کار ۲۴ ساعته طراحی شده است استفاده کنید. هاردهای دسکتاپ معمولاً برای حدود ۲۴۰۰ ساعت کار در سال (در برابر ۸۷۶۰ ساعتِ کار شبانهروزی) و بار کاری حدود ۵۵ ترابایت در سال مشخص شدهاند، در حالی که هاردهای نظارت تصویری برای کار پیوسته طراحی شدهاند، بار کاری معمولشان ۱۸۰ ترابایت در سال است و مدلهای ردهبالا و مخصوص هوش مصنوعی اغلب تا حدود ۵۵۰ ترابایت در سال. فریمور هاردهای نظارت تصویری برای نوشتن همزمان جریانهای تصویر متعدد بهینه شده است (معمولاً تا ۶۴ دوربین HD روی هر هارد) و بهجای تلاش طولانی برای خواندن یک سکتور ضعیف، جریان ضبط را ادامه میدهد که به جلوگیری از افت فریم کمک میکند؛ بسیاری از مدلهای پرظرفیت هم حسگر لرزش برای دستگاههای چندهاردی دارند. هارد دسکتاپ ممکن است اوایل کار کند، اما در ضبط شبانهروزی معمولاً دچار وقفهٔ ضبط، خطا و عمر کوتاهتر میشود.
بار کاری (Workload) هارد بر حسب ترابایت در سال یعنی چه و از کجا بفهمم سیستم من از آن بیشتر است؟
بار کاری مقدار دادهای است که سازنده انتظار دارد هارد در هر سال بخواند و بنویسد و همچنان مشخصات قابلیت اطمینانش حفظ شود؛ مقدار معمول برای هارد دسکتاپ ۵۵ و برای هارد نظارت تصویری ۱۸۰ ترابایت در سال است. هر ۱ مگابیت بر ثانیه ترافیک پیوسته در یک سال حدود ۳٫۹۴ ترابایت میشود؛ پس هاردی با بار کاری ۱۸۰ ترابایت در سال معادل حدود ۴۵ مگابیت بر ثانیه ترافیک شبانهروزی است که خواندنهای بازپخش و پشتیبانگیری هم جزو آن حساب میشود. مثال: ضبط ۱۶ دوربین ۴ مگابیتی روی یک هارد یعنی ۶۴ مگابیت بر ثانیه، یا حدود ۲۵۲ ترابایت در سال، که از بار کاری ۱۸۰ ترابایتی بیشتر است؛ تقسیم ضبط بین دو هارد (هرکدام حدود ۱۲۶ ترابایت در سال) یا انتخاب مدلی با بار کاری بالاتر مشکل را حل میکند. عبور از این حد هارد را فوراً از کار نمیاندازد، اما احتمال خرابی را بالا میبرد.
فرق هاردهای CMR و SMR چیست و برای ضبط تصویر اهمیتی دارد؟
در فناوری CMR یا ضبط مغناطیسی متداول، شیارها کنار هم نوشته میشوند، اما در SMR یا ضبط مغناطیسی شینگل، شیارها برای افزایش چگالی تا حدی روی هم قرار میگیرند؛ در نتیجه تغییر داده روی هارد SMR مستلزم بازنویسی شیارهای مجاور است و وقتی حافظهٔ موقت داخلی آن پر شود، سرعت نوشتنهای طولانی یا پراکنده بهشدت افت میکند. در ضبطکنندهٔ تکهاردی که بیشتر بهصورت ترتیبی مینویسد این تفاوت ممکن است کم باشد، اما در آرایههای RAID هارد SMR میتواند بازسازی را بسیار طولانی کند و حتی از آرایه خارج شود. برای ضبطکنندههای چندهاردی و RAID هارد CMR انتخاب کنید و پیش از خرید، فناوری ضبط را در دیتاشیت سازنده بررسی کنید.
آیا برای ضبط تصویر، هارد ۷۲۰۰ دور بهتر از هارد ۵۴۰۰ دور است؟
در ضبط تصویر، سرعت چرخش اهمیت بسیار کمتری از فریمور و بار کاری هارد دارد. حتی یک هارد نظارت تصویری از ردهٔ ۵۴۰۰ دور در سراسر سطح دیسک سرعت نوشتن ترتیبی پیوستهٔ بسیار بیش از ۵۰ مگابایت بر ثانیه (۴۰۰ مگابیت بر ثانیه) دارد که خیلی بیشتر از نیاز یک NVR معمولی است: ۳۲ دوربین ۴ مگابیتی فقط ۱۲۸ مگابیت بر ثانیه، یعنی ۱۶ مگابایت بر ثانیه، است. هارد ۷۲۰۰ دور در آرایههای بزرگ RAID، بازسازی سریعتر و بازپخش و جستوجوی همزمان سنگین مفید است، به بهای گرما، مصرف برق و صدای بیشتر. در یک NVR کوچک، هارد نظارت تصویری خنکتر از ردهٔ ۵۴۰۰ دور انتخابی کاملاً مناسب است.
آیا استفاده از هارد دستدوم یا بازسازیشده (Refurbished) در NVR درست است؟
برای ضبطی که ممکن است بهعنوان مدرک استفاده شود توصیه نمیشود، چون عمر باقیماندهٔ هارد دستدوم نامعلوم است و ضبط شبانهروزی بار کاری سنگینی دارد. اگر ناچار به استفاده هستید، ابتدا دادههای SMART را بررسی کنید: ساعت کارکرد (ویژگی ۹) سن هارد را نشان میدهد و وجود هر سکتور جایگزینشده (ویژگی ۵) یا سکتور در انتظار (ویژگی ۱۹۷) دلیلی برای کنار گذاشتن آن است؛ سپس پیش از نصب یک آزمون کامل (Long Self-test) اجرا کنید. فقط از فروشندهٔ معتبر خرید کنید، چون شمارندههای SMART هاردهای دستدوم همیشه قابلاعتماد نیستند.
منظور از MTBF یک میلیون ساعت چیست و هارد نظارت تصویری در عمل چقدر عمر میکند؟
عدد MTBF یک شاخص آماری برای جمعیت بزرگی از هاردهاست، نه عمر یک هارد: یک میلیون ساعت معادل نرخ خرابی سالانه (AFR) حدود ۰٫۹ درصد است، یعنی حدود ۹ خرابی در هر ۱۰۰۰ هارد در سال، به شرط کار در محدودهٔ بار کاری و دمای مجاز. این عدد چیزی دربارهٔ فرسودگی هارد با بالا رفتن سن آن نمیگوید. بهعنوان یک قاعدهٔ عملی، تعویض هاردها را پس از حدود ۴ تا ۵ سال کار شبانهروزی برنامهریزی کنید و هر هاردی را که شمارندههای SMART مربوط به سکتورهای جایگزینشده یا در انتظارش مدام بالا میرود زودتر تعویض کنید.
چرا هارد ۸ ترابایتی من در NVR حدود ۷٫۳ ترابایت نشان داده میشود؟
سازندگان هارد از واحد دهدهی استفاده میکنند (هر ترابایت برابر ۱۰۰۰ میلیارد بایت)، اما بیشتر ضبطکنندهها و سیستمعاملها با واحد دودویی حساب میکنند (هر TiB برابر ۲ به توان ۴۰، یعنی حدود ۱۰۹۹٫۵ میلیارد بایت) و باز هم نتیجه را با برچسب TB نمایش میدهند. به همین دلیل هارد ۸ ترابایتی، یعنی ۸۰۰۰ میلیارد بایت، حدود ۷٫۲۸ ترابایت دیده میشود؛ هارد ۴ ترابایتی حدود ۳٫۶۴ و هارد ۱۶ ترابایتی حدود ۱۴٫۵۵ ترابایت. فایلسیستم و فهرست تصاویر ضبطکننده هم کمی فضا میگیرند، پس عددی کمی کمتر از این مقادیر طبیعی است و نشانهٔ خرابی هارد نیست.
فرق NVR، NAS و سرور ضبط با نرمافزار VMS برای ذخیرهٔ تصاویر دوربینها چیست؟
دستگاه NVR ضبطکنندهای اختصاصی است که تصویر دوربینها را دریافت میکند، روی هاردهای داخلی خودش ضبط میکند و نمایش زنده و بازپخش را هم در همان دستگاه انجام میدهد؛ سادهترین گزینه برای پروژههای کوچک و متوسط است. دستگاه NAS اساساً فضای ذخیرهسازی روی شبکه است و خودش ضبط نمیکند، مگر اینکه نرمافزار VMS روی آن نصب شده باشد؛ در حالت عادی یک NVR یا نرمافزار VMS روی آن مینویسد. سرور VMS یک سرور استاندارد با نرمافزار مدیریت ویدیو است که فضای ذخیرهسازیاش داخل خود سرور یا روی آرایههای NAS و SAN بیرونی قرار دارد و تا صدها دوربین، چند سرور ضبط و RAID سازمانی گسترشپذیر است. در عمل NVR (که در بازار با ۴ تا ۱۲۸ کانال عرضه میشود) انتخاب رایج برای یک سایت با چند ده دوربین است و سرور VMS زمانی انتخاب میشود که کانال بیشتر، مدیریت متمرکز چند سایت یا افزونگی بالاتر لازم باشد.
ذخیرهسازی SAN و iSCSI چیست و در نظارت تصویری چه زمانی به کار میرود؟
شبکهٔ ذخیرهسازی یا SAN فضای ذخیرهسازی را در سطح بلوک ارائه میدهد: آرایهٔ ذخیرهسازی یک حجم منطقی (LUN) در اختیار سرور ضبط میگذارد و سرور آن را فرمت میکند و مانند یک دیسک محلی به کار میبرد. پروتکل iSCSI همین ترافیک بلوکی را روی اترنت معمولی (بهطور پیشفرض روی پورت TCP 3260) منتقل میکند؛ بنابراین از Fibre Channel کمهزینهتر است و چون سیستمعامل آن را دیسک محلی میبیند، تقریباً هر سرور VMS و برخی NVRها (با عنوان IP SAN) میتوانند از آن استفاده کنند. کاربرد آن زمانی است که چند سرور ضبط به فضای متمرکز و محافظتشده با RAID نیاز دارند (هر سرور با LUN مخصوص خودش) یا ظرفیت باید از گنجایش داخلی سرورها فراتر برود. روش استاندارد، شبکه یا VLAN جداگانه برای ذخیرهسازی، لینک 10GbE در سیستمهای بزرگ و نگهداشتن بار پیوستهٔ لینک زیر حدود ۷۰ درصد است.
آیا NVR یا نرمافزار VMS میتواند مستقیماً روی NAS ضبط کند؟
بله؛ بسیاری از NVRها و بیشتر پلتفرمهای VMS میتوانند روی NAS ضبط کنند، یا از طریق پوشهٔ اشتراکی شبکه (NFS یا SMB/CIFS) یا بهصورت حجم iSCSI؛ برای ضبط پیوسته معمولاً iSCSI ترجیح دارد، چون ضبطکننده حجم را مستقیم مدیریت میکند و سربار اشتراک فایل حذف میشود. دستگاه NAS باید بتواند مجموع بیتریت همهٔ دوربینها را بهطور شبانهروزی بنویسد؛ یعنی هاردهای مخصوص کار ۲۴ ساعته، سطح RAID دارای افزونگی و ظرفیت شبکهٔ کافی لازم است. دستگاه NAS را در همان شبکهٔ محلی ضبطکننده قرار دهید، هرگز پشت یک لینک WAN کُند، و در دیتاشیت ضبطکننده بررسی کنید که فضای شبکهای برای ضبط اصلی پشتیبانی میشود یا فقط برای پشتیبانگیری.
همهٔ جایگاههای هارد NVR پر شده است؛ چطور ظرفیت ضبط را افزایش دهم؟
راههای معمول اینهاست: تعویض هاردها با هاردهای بزرگتر تا سقف ظرفیت هر هارد که در دیتاشیت آمده است (تصاویر هارد خارجشده دیگر در بازپخش در دسترس نیست، پس ابتدا موارد لازم را خروجی بگیرید)؛ استفاده از درگاه eSATA اگر NVR ضبط روی آن را پشتیبانی کند؛ افزودن فضای ذخیرهسازی شبکهای (NAS یا IP SAN) در صورت پشتیبانی NVR؛ یا تقسیم دوربینها بین دو ضبطکننده. هارد اکسترنال USB برای خروجی گرفتن و پشتیبانگیری است، نه ضبط شبانهروزی، چون حالت کممصرف باکس هارد و قطع و وصل شدن USB میتواند باعث وقفه در ضبط شود. در سیستمهای بزرگ معمولاً مهاجرت به سرور ضبط با آرایهٔ RAID بیرونی از افزودن پیدرپی NVRهای کوچک بهصرفهتر است.
در سرور VMS، آیا سیستمعامل و تصاویر ضبطشده باید روی دیسکهای جداگانه باشند؟
بله. سیستمعامل، نرمافزار VMS و پایگاهدادهٔ آن را روی یک حجم جداگانه، ترجیحاً دو SSD در RAID 1، قرار دهید و تصاویر را روی یک آرایهٔ HDD مستقل، مثلاً RAID 6 یا RAID 10، نگه دارید. نوشتن پیوستهٔ ویدیو روی دیسک سیستم، سیستمعامل و پایگاهداده را کُند میکند و اگر حجم ویدیو پر یا خراب شود، سرور باید همچنان بالا بیاید و مدیریت دوربینها را ادامه دهد. این جداسازی همچنین امکان میدهد آرایهٔ ویدیو را بدون نصب دوبارهٔ سیستم گسترش دهید، بازسازی یا تعویض کنید.
سطوح RAID 0، RAID 1، RAID 5، RAID 6 و RAID 10 چه تفاوتی دارند و هرکدام چقدر ظرفیت قابلاستفاده میدهند؟
با N دیسک یکسان: RAID 0 (نواربندی یا Striping) از ظرفیت کامل همهٔ دیسکها استفاده میکند اما افزونگی ندارد و خرابی یک دیسک کل آرایه را از بین میبرد؛ RAID 1 (آینهسازی، معمولاً با دو دیسک) ظرفیت یک دیسک را میدهد و خرابی یک دیسک را تحمل میکند؛ RAID 5 (یک پریتی، حداقل ۳ دیسک) ظرفیت N−1 دیسک را میدهد و خرابی یک دیسک را تحمل میکند؛ RAID 6 (دو پریتی، حداقل ۴ دیسک) ظرفیت N−2 دیسک را میدهد و خرابی هر دو دیسک دلخواه را تحمل میکند؛ RAID 10 (آینههای نواربندیشده، حداقل ۴ دیسک و با تعداد زوج) نصف ظرفیت کل را میدهد، خرابی یک دیسک را همیشه تحمل میکند و اگر دیسکهای خراب در جفتهای آینهای متفاوت باشند، بیشتر از یکی را هم. مثال با ۸ دیسک ۸ ترابایتی: RAID 0 برابر ۶۴، RAID 5 برابر ۵۶، RAID 6 برابر ۴۸ و RAID 10 برابر ۳۲ ترابایت. ظرفیتی که ضبطکننده نشان میدهد بهدلیل تفاوت واحدهای TB و TiB و سربار فایلسیستم کمی کمتر است.
برای NVR یا سرور ضبط کدام سطح RAID توصیه میشود؟
با دو دیسک از RAID 1 استفاده کنید. سطح RAID 5 فقط برای آرایههای کوچک قابلقبول است، معمولاً ۳ تا ۵ دیسک که ظرفیت هرکدام حداکثر حدود ۴ ترابایت است، ترجیحاً همراه با دیسک یدک آماده (Hot Spare) یا یک دیسک یدک در محل؛ با دیسکهای بیشتر یا بزرگتر، RAID 6 انتخاب استاندارد در نظارت تصویری است، چون خرابی دو دیسک، از جمله خرابی دوم در حین بازسازی، را تحمل میکند. سطح RAID 10 نصف ظرفیت خام را مصرف میکند، اما بهترین کارایی نوشتن و سریعترین و کمخطرترین بازسازی را دارد، چون فقط دیسک جفت آینهای کپی میشود؛ بنابراین برای سیستمهایی با ضبط سنگین و بازپخش و جستوجوی مکرر مناسب است. از RAID 0 هرگز برای تصاویری که ممکن است مدرک باشند استفاده نکنید.
چرا RAID 5 برای آرایههای بزرگ نظارت تصویری پرخطر به شمار میآید؟
وقتی یک دیسک در آرایهٔ RAID 5 خراب میشود، تا پایان بازسازی هیچ افزونگی باقی نمیماند و بازسازی باید تکتک سکتورهای همهٔ دیسکهای باقیمانده را بخواند. بازسازی یک دیسک بزرگ حتی در آرایهٔ بیکار ساعتها طول میکشد: با سرعت حدود ۲۰۰ مگابایت بر ثانیه، دیسک ۸ ترابایتی دستکم ۱۱ ساعت و دیسک ۱۶ ترابایتی حدود ۲۲ ساعت زمان میبرد و وقتی دوربینها همزمان در حال ضبط باشند، معمولاً خیلی بیشتر. در این فاصله، خرابی دیسک دوم یا یک سکتور ناخوانا روی دیسکهای سالم میتواند بازسازی را متوقف کند یا به از دست رفتن داده منجر شود؛ دیتاشیتها نرخ خطای خواندن غیرقابلاصلاح را در بدترین حالت معمولاً برای هاردهای ردهٔ دسکتاپ یک خطا در هر ۱۰ به توان ۱۴ بیت (حدود ۱۲٫۵ ترابایت) و برای هاردهای ردهٔ سازمانی یک خطا در هر ۱۰ به توان ۱۵ بیت اعلام میکنند. دیسکهایی که یکجا خریداری شدهاند معمولاً با هم فرسوده میشوند؛ به همین دلیل برای آرایههای بزرگ RAID 6 یا RAID 10 ترجیح داده میشود.
دیسک یدک آماده (Hot Spare) چیست و آیا به آن نیاز دارم؟
دیسک یدک آماده، دیسک اضافهای است که در ضبطکننده یا آرایهٔ ذخیرهسازی نصب میشود و تا زمان خرابی یکی از دیسکهای عضو بیکار میماند؛ در آن لحظه کنترلر بدون انتظار برای رسیدن نیروی فنی به محل، بازسازی را بهطور خودکار روی آن آغاز میکند. این کار مدتی را که آرایه بدون افزونگی کار میکند کوتاه میکند که برای RAID 5 و سایتهای بدون اپراتور یا دوردست اهمیت بیشتری دارد. دیسک یدک سراسری (Global) میتواند برای هر آرایهای در دستگاه به کار رود و دیسک یدک اختصاصی فقط برای یک آرایه؛ ظرفیت آن هم باید دستکم برابر دیسکهایی باشد که جایگزینشان میشود. بهعنوان یک قاعدهٔ سرانگشتی، برای آرایههای حدود ۸ دیسک و بیشتر، یا هر جا که تعویض دیسک خراب در کمتر از یک روز ممکن نیست، دیسک یدک آماده در نظر بگیرید.
آیا میتوان دیسکهایی با ظرفیت، سرعت یا برند متفاوت را در یک آرایهٔ RAID به کار برد؟
از نظر فنی معمولاً کار میکند، اما آرایه همهٔ اعضا را هماندازهٔ کوچکترین دیسک در نظر میگیرد و با سرعت کُندترین دیسک کار میکند؛ پس ظرفیت اضافه هدر میرود. ترکیب دیسکهای CMR و SMR، یا دیسک نظارت تصویری با دیسک دسکتاپ، میتواند بازسازی را بسیار کُند کند و باعث خارج شدن دیسک از آرایه شود. بهترین روش استفاده از مدل و ظرفیت یکسان برای همهٔ اعضاست؛ دیسک جایگزین باید دستکم همظرفیت دیسک خراب باشد و استفاده از همان مدل مطمئنترین انتخاب است.
آیا استفاده از NVR بدون RAID درست است؟
برای سیستمهای کوچک با یک یا دو هارد بله، و رایجترین حالت هم همین است. بدون RAID هر هارد یک حجم مستقل است؛ بسته به مدل و تنظیمات گروه هارد، NVR هاردها را یکی پس از دیگری پر میکند یا دوربینها را به هاردهای مشخصی اختصاص میدهد، بنابراین اگر یک هارد خراب شود فقط تصاویر همان هارد از دست میرود و ضبط روی هاردهای دیگر ادامه پیدا میکند. عیب این روش آن است که تصاویر هارد خراب قابل بازیابی نیست؛ پس در جاهایی که هر ساعت تصویر اهمیت دارد، مانند بانکها، صندوقها و نقاط حساس، از RAID، ضبط افزونه یا N+1 استفاده کنید. در هر دو حالت، هشدار خطای هارد را فعال کنید تا خرابی فوراً دیده شود.
وقتی از RAID استفاده میکنم، باز هم به پشتیبانگیری از تصاویر نیاز دارم؟
بله. RAID فقط در برابر خرابی فیزیکی هارد محافظت میکند؛ در برابر حذف اشتباهی، بازنویسی، خرابی کنترلر یا خود ضبطکننده، آتشسوزی، سرقت، آبگرفتگی یا بدافزار محافظتی ندارد، چون همهٔ نسخهها در یک دستگاه هستند. تصاویر مهم را به محض شناسایی خروجی بگیرید و روی رسانهٔ جداگانه نگه دارید و از قاعدهٔ 3-2-1 پیروی کنید: سه نسخه، روی دو نوع رسانهٔ متفاوت، که یکی از آنها خارج از محل باشد. در سایتهای حساس، افزونگی در سطح ضبطکننده را هم اضافه کنید، مانند جایگزینی خودکار N+1 یا ضبط همزمان در مکانی دیگر.
آیا میتوان بدون از دست دادن تصاویر قبلی، هارد جدیدی به NVR اضافه کرد؟
بله، به شرط آنکه فقط هارد جدید را مقداردهی اولیه (فرمت) کنید: در منوی ذخیرهسازی NVR فقط هارد جدید را انتخاب کنید و به بقیه دست نزنید، چون فرمت کردن، تصاویر روی هارد را پاک میکند. اگر دستگاه جایگاه Hot-swap ندارد، پیش از نصب هارد، دستگاه را بهدرستی خاموش کنید. افزودن هارد به یک آرایهٔ RAID موجود نیازمند قابلیت گسترش ظرفیت در حال کار یا مهاجرت سطح RAID است که فقط برخی دستگاهها پشتیبانی میکنند و در آرایههای بزرگ ممکن است ساعتها یا حتی چند روز طول بکشد؛ پس ابتدا از تصاویر مهم خروجی بگیرید. در پایان بررسی کنید که وضعیت هارد جدید عادی (Normal) باشد و در گروه هارد ضبط قرار گرفته باشد.
قابلیت Hot-swap چیست و آیا میتوانم هارد را در حالی که NVR روشن است تعویض کنم؟
منظور از Hot-swap خارج کردن و جا زدن هارد در حالی است که دستگاه روشن است و فقط وقتی بیخطر است که ضبطکننده یا آرایهٔ ذخیرهسازی صریحاً از آن پشتیبانی کند، که معمولاً با کشوهای هارد قابلدسترسی از جلو و برد پشتی (Backplane) همراه است. در چنین دستگاههایی میتوانید هارد خراب آرایهٔ RAID را در حالی که ضبط ادامه دارد عوض کنید: جایگاه خراب را از روی LED یا شمارهٔ جایگاه در منوی ذخیرهسازی پیدا کنید، هارد را بیرون بکشید و هارد جدید را جا بزنید؛ بازسازی خودکار یا از طریق منو آغاز میشود. در NVRهایی که هاردها داخل بدنه و با کابل نصب شدهاند، همیشه پیش از دست زدن به هاردها دستگاه را بهدرستی خاموش و برق آن را قطع کنید. بیرون کشیدن اشتباهی یک هارد سالم از آرایهٔ RAID 5 که یک هارد خراب دارد میتواند کل آرایه را از دسترس خارج کند و به از دست رفتن داده بینجامد؛ پس شمارهٔ جایگاه را دوباره بررسی کنید.
فناوری SMART چیست و کدام مقادیر آن از خرابی قریبالوقوع هارد خبر میدهند؟
فناوری SMART، مخفف Self-Monitoring, Analysis and Reporting Technology، گزارش سلامت داخلی هارد است که ضبطکنندهها و سرورها میتوانند آن را بخوانند و بر اساس آن هشدار بدهند. مهمترین ویژگیها عبارتاند از ۵ (Reallocated Sectors Count)، ۱۸۷ (Reported Uncorrectable Errors)، ۱۸۸ (Command Timeout)، ۱۹۷ (Current Pending Sector Count) و ۱۹۸ (Offline Uncorrectable)؛ مقدار غیرصفری که مدام بالا میرود دلیل محکمی برای تعویض هارد است. ویژگی ۱۹۹ (UDMA CRC Error Count) معمولاً به ایراد کابل SATA، برد پشتی یا اتصال اشاره دارد، نه خود هارد. دمای هارد (ویژگی ۱۹۴) را هم زیر نظر داشته باشید و روی هر هارد نو و هر بار که خطایی دیده شد، آزمون کامل (Long Self-test) اجرا کنید.
دستگاه NVR خطای هارد (HDD Error) یا وضعیت غیرعادی هارد نشان میدهد؛ چه کنم؟
ابتدا تصاویر مهمی را که هنوز از آن هارد خوانده میشوند خروجی بگیرید، سپس دادههای SMART آن را بررسی کنید: اگر سکتور جایگزینشده یا در انتظار وجود دارد یا در حال افزایش است، هارد را تعویض کنید. اگر SMART سالم است، دستگاه را خاموش کنید، کابلهای داده و برق SATA را دوباره محکم کنید یا عوض کنید و منبع تغذیه را بررسی کنید، چون برق ضعیف و اتصال شل عامل بسیاری از خطاهای کاذب هارد است. اگر وضعیت هارد «مقداردهینشده» (Uninitialized) است، هارد نو است یا شناخته نشده و باید در NVR مقداردهی اولیه شود که محتوای آن را پاک میکند. در پایان، هشدارهای استثنا (خطای هارد، پر شدن هارد، نبود هارد) را طوری تنظیم کنید که ایمیل یا اعلان ارسال کنند تا مشکل بعدی فوراً دیده شود.
هارد جدیدی نصب کردهام اما NVR آن را نمیشناسد یا روی آن ضبط نمیکند؛ چه چیزهایی را بررسی کنم؟
اگر هارد شناخته نمیشود، کابلهای داده و برق SATA را بررسی کنید و مطمئن شوید ظرفیت آن از حداکثر ظرفیت هر هارد در دیتاشیت NVR بیشتر نیست؛ فریمورهای قدیمی ممکن است هاردهای بزرگ جدید را پشتیبانی نکنند، پس فریمور را از منبع رسمی بهروز کنید. اگر هارد شناخته میشود اما وضعیتش «مقداردهینشده» است، آن را از منوی ذخیرهسازی مقداردهی اولیه کنید. اگر وضعیت عادی است اما چیزی ضبط نمیشود، زمانبندی ضبط هر دوربین، تخصیص گروه هارد یا سهمیه و ویژگیهای هارد، مانند تنظیم فقطخواندنی در صورت وجود، را بررسی کنید. در پایان با بازپخش چند دقیقه از هر دوربین از درستی ضبط مطمئن شوید.
دمای مناسب و شرایط نصب درست برای هاردهای NVR چیست؟
دیتاشیتها معمولاً دمای حداکثر حدود ۶۰ تا ۷۰ درجهٔ سانتیگراد را مجاز میدانند، اما برای عمر طولانی دمای هارد را خیلی پایینتر نگه دارید، در حالت ایدئال حدود ۳۰ تا ۴۵ درجه در کار پیوسته. ضبطکننده را در محل یا رک دارای تهویه و با فضای آزاد اطراف دریچهها، دور از بخاری و تابش مستقیم آفتاب نصب کنید و فنها و فیلترهای خاکگرفته را بهطور دورهای تمیز کنید، چون خرابی یک فن بهسرعت هاردها را بیش از حد داغ میکند. از نصب روی سطوح لرزان و نزدیک ماشینآلات سنگین پرهیز کنید و پس از نصب، دمای گزارششده در دادههای SMART (ویژگی ۱۹۴) را بررسی کنید.
آیا میتوانم هارد را از NVR خارج کنم و تصاویر را روی کامپیوتر ببینم؟
معمولاً نه بهطور مستقیم: NVRها ویدیو را با فایلسیستم یا قالب ذخیرهسازی مخصوص خودشان ذخیره میکنند، به همین دلیل ویندوز معمولاً هارد را نمیشناسد و ممکن است پیشنهاد مقداردهی اولیه یا فرمت بدهد؛ نپذیرید، چون تصاویر پاک میشوند. روش مطمئن، خروجی گرفتن از کلیپهای لازم در خود NVR است، بهصورت محلی روی USB یا از طریق شبکه با نرمافزار کلاینت، یا استفاده از ابزار اختصاصی سازنده برای خواندن هارد در صورت وجود. هارد را معمولاً فقط میتوان به ضبطکنندهٔ دیگری از همان خانواده منتقل کرد و حتی در این حالت هم امنتر است ابتدا خروجی بگیرید.
ضبط پیوسته، ضبط با تشخیص حرکت یا ضبط رویدادمحور؛ کدام را انتخاب کنم؟
ضبط پیوسته خط زمانی کاملی نگه میدارد و برای نقاط حساس مانند ورودیها، صندوقها و محیط پیرامونی توصیه میشود، اما بیشترین فضا را مصرف میکند. ضبط با تشخیص حرکت یا رویداد (تشخیص حرکت، عبور از خط، ورود به ناحیه، ورودی آلارم) فقط بازههای دارای فعالیت را ذخیره میکند، بنابراین مصرف فضا تقریباً به نسبت سهم زمانی فعالیت کاهش مییابد: صحنههای خلوت صرفهجویی زیادی دارند و صحنههای شلوغ بسیار کم. بسیاری از سایتها این حالتها را با زمانبندی ترکیب میکنند، مثلاً ضبط پیوسته در ساعات کاری و ضبط رویدادمحور در شب، یا ضبط پیوسته همراه با نشانهگذاری رویدادها برای جستوجوی سریعتر. کیفیت ضبط رویدادمحور به دقت تشخیص وابسته است؛ پس در صورت امکان از تشخیص هوشمند انسان و خودرو استفاده کنید تا هم رویدادی از دست نرود و هم کلیپهای کاذب انبوه ایجاد نشود.
پیشضبط (Pre-record) و پسضبط (Post-record) چیست و چه مقداری تنظیم کنم؟
پیشضبط یک حافظهٔ موقت چرخشی کوتاه نگه میدارد تا کلیپ ذخیرهشده چند ثانیه پیش از لحظهٔ رویداد شروع شود و نحوهٔ آغاز رویداد را نشان دهد؛ پسضبط هم پس از پایان رویداد، ضبط را مدتی ادامه میدهد. تنظیمات معمول ۵ تا ۱۰ ثانیه پیشضبط و ۱۰ تا ۳۰ ثانیه پسضبط است و در جاهایی که افراد مدتی توقف میکنند، مانند صندوقها، پسضبط طولانیتر مناسب است. اگر در طول زمان پسضبط رویداد تازهای رخ دهد، ضبط بهسادگی ادامه پیدا میکند و تصاویر به کلیپهای کوتاه و پراکنده تقسیم نمیشوند.
وقتی هاردهای NVR پر میشوند چه اتفاقی میافتد؟
اگر بازنویسی خودکار (Overwrite) فعال باشد، که معمولاً پیشفرض است، NVR قدیمیترین تصاویر را اول پاک میکند و به ضبط ادامه میدهد؛ بنابراین هاردها همیشه جدیدترین بازهٔ زمانی را در خود دارند. اگر بازنویسی غیرفعال باشد، با پر شدن هاردها ضبط متوقف میشود و هشدار «پر بودن هارد» صادر میشود؛ این حالت فقط زمانی منطقی است که کسی طبق برنامه تصاویر را بایگانی یا هاردها را تعویض کند. کلیپهای قفلشده یا محافظتشده بازنویسی نمیشوند؛ پس تعداد زیاد آنها فضای در دسترس برای ضبطهای جدید را کم میکند.
چطور NVR را طوری تنظیم کنم که تصاویر را دقیقاً تعداد روز مشخصی، مثلاً ۳۰ روز، نگه دارد؟
از تنظیم حداکثر مدت نگهداری (Expiry) استفاده کنید که بسیاری از NVRها و پلتفرمهای VMS بهصورت جداگانه برای هر دوربین یا بهصورت کلی ارائه میکنند: تصاویر قدیمیتر از تعداد روز تعیینشده حتی اگر فضای خالی باقی باشد خودکار پاک میشوند، که به رعایت مقررات حریم خصوصی و سیاستهای داخلی کمک میکند. این تنظیم فقط سقف عمر تصاویر را تعیین میکند؛ برای تضمین واقعی ۳۰ روز، ظرفیت نصبشده باید برای ۳۰ روز با بیتریت واقعی دوربینها محاسبه شده باشد (به بخش محاسبهٔ فضای ذخیرهسازی مراجعه کنید). پس از راهاندازی، قدیمیترین ضبط موجود هر دوربین را بهطور دورهای در بازپخش بررسی کنید، چون مدت نگهداری واقعی بهدلیل میزان فعالیت صحنه، نویز تصویر در شب و تغییرات بیتریت اغلب با طراحی متفاوت است.
چطور از بازنویسی شدن تصاویر مهم جلوگیری کنم؟
به محض شناسایی یک حادثه، کلیپ مربوط را در NVR قفل (محافظت) کنید تا بازنویسی از آن عبور کند و بیدرنگ یک نسخه روی رسانهٔ جداگانه خروجی بگیرید. قفل کردن فقط یک اقدام کوتاهمدت است: فایلهای قفلشده روی همان هاردها میمانند، در معرض خرابی هارد یا ضبطکننده هستند و فضای ضبطهای جدید را کم میکنند. همچنین مجوز حذف و خروجی گرفتن را به کاربران مجاز محدود کنید و گزارش عملیات (Log) را فعال نگه دارید تا هیچ تصویری بدون ردپا ناپدید نشود.
چرا در خط زمانی ضبط، بازههای خالی (وقفه) دیده میشود؟
در بخش ذخیرهسازی، علتهای رایج عبارتاند از هارد دارای خطا یا سکتور خراب، هاردی که توان همراهی با حجم ضبط را ندارد (هارد دسکتاپ یا SMR، یا جریانهای بیش از حد روی یک هارد)، پر شدن هاردها در حالی که بازنویسی غیرفعال است، زمانبندی ضبطی که آن بازه را پوشش نمیدهد، و قطع برق یا راهاندازی مجدد دستگاه. در بخش شبکه، ممکن است خود جریان تصویر دوربین قطع شده باشد که NVR آن را با عنوان قطع تصویر (Video Loss) ثبت میکند؛ قابلیت ANR همراه با کارت حافظهٔ دوربین میتواند این وقفهها را پر کند. بررسی را از گزارش رویدادهای NVR در همان بازه شروع کنید: رویدادهای خطای هارد، قطع تصویر و راهاندازی مجدد معمولاً مستقیم علت را نشان میدهند.
ضبط روی کارت microSD دوربین (Edge Recording) چیست و آیا میتواند جای NVR را بگیرد؟
در ضبط لبهای یا ضبط روی خود دوربین، دوربین تصاویر را روی کارت microSD خودش ضبط میکند؛ بهصورت پیوسته، هنگام رویداد، یا فقط زمانی که ارتباطش با ضبطکننده قطع شود. این روش پشتیبان بسیار خوبی برای قطعی شبکه یا ضبطکننده و گزینهای کاربردی برای نصبهای خیلی کوچک است، اما جایگزین NVR نیست: یک کارت معمولاً از چند روز تا حدود دو هفته تصویر با کیفیت اصلی (Main Stream) نگه میدارد که بسیار کمتر از NVR است، ممکن است همراه دوربین دزدیده شود یا آسیب ببیند و در نوشتن پیوسته فرسوده میشود. بهترین روش، ضبط در NVR بهعنوان نسخهٔ اصلی و کارت حافظه بهعنوان پشتیبان احتیاطی است، همراه با ANR اگر دوربین و ضبطکننده هر دو از آن پشتیبانی کنند.
برای ضبط شبانهروزی در دوربین از چه کارت microSD استفاده کنم؟
کارتی انتخاب کنید که با عنوان High Endurance یا صنعتی و برای ضبط پیوستهٔ ویدیو عرضه میشود؛ کارتهای معمولی که برای گوشی و دوربین عکاسی ساخته شدهاند در نوشتن شبانهروزی زود فرسوده میشوند. سرعت بهندرت محدودیت است، چون کلاس ۱۰، U1 یا V10 همین حالا نوشتن پیوستهٔ ۱۰ مگابایت بر ثانیه را تضمین میکنند، در حالی که حتی جریان پربیتریت ۸ مگابیتی دوربین فقط ۱ مگابایت بر ثانیه است؛ آنچه اهمیت دارد دوام نوشتن است. کارتهای بزرگتر از ۳۲ گیگابایت از نوع SDXC هستند؛ پس حداکثر ظرفیت کارت پشتیبانیشده را در دیتاشیت دوربین بررسی کنید، کارت را پیش از استفاده در خود دوربین فرمت کنید و وضعیت آن را بهطور دورهای در رابط وب دوربین بررسی کنید.
قابلیت ANR (تکمیل خودکار ضبط پس از قطعی شبکه) چیست و برای کار کردن به چه چیزهایی نیاز دارد؟
با قابلیت ANR (مخفف Automatic Network Replenishment)، وقتی ارتباط دوربین و NVR قطع میشود، دوربین ضبط را روی کارت microSD خود ادامه میدهد و پس از برقراری دوبارهٔ ارتباط، NVR بازهٔ از دست رفته را بهطور خودکار از کارت دریافت میکند و جای خالی خط زمانی خودش را پر میکند. برای این کار دوربین دارای کارت حافظه و پشتیبانی از ANR، NVR پشتیبانیکننده از ANR برای آن دوربین، فعال بودن قابلیت در هر دو طرف و همگام بودن ساعت هر دو دستگاه با NTP لازم است. انتقال این تصاویر علاوه بر جریانهای زنده پهنای باند اضافه مصرف میکند و پس از قطعیهای طولانی ممکن است زمانبر باشد، بهویژه اگر لینک از قبل پربار باشد. در سیستمهایی با برندهای مختلف، این قابلیت معمولاً فقط زمانی کار میکند که هر دو دستگاه از ONVIF Profile G (ذخیرهسازی و بازیابی لبهای) پشتیبانی کنند و NVR تکمیل خودکار را بر پایهٔ آن پیاده کرده باشد.
ضبط افزونه به روش N+1 چیست؟
در سیستم N+1، تعداد N ضبطکننده یا سرور ضبط فعال با یک دستگاه آمادهبهکار (Standby) محافظت میشوند؛ اگر یکی از دستگاههای فعال خراب یا از دسترس خارج شود، دستگاه آمادهبهکار بهطور خودکار ضبط دوربینهای آن را بر عهده میگیرد. وقتی دستگاه خراب دوباره به مدار برگردد، دستگاه آمادهبهکار معمولاً میتواند تصاویری را که در مدت قطعی ضبط کرده به آن برگرداند تا خط زمانی اصلی کامل شود. روش N+1 در برابر خرابی ضبطکننده محافظت میکند، نه خرابی هارد درون یک دستگاه فعال، بنابراین همراه با RAID به کار میرود؛ ضبطکنندهها یا نرمافزار VMS باید این قابلیت را پشتیبانی کنند و دستگاه آمادهبهکار باید از طریق شبکه به همهٔ دوربینهای تحت پوشش دسترسی داشته باشد.
چطور مطمئن شوم با خرابی هارد، ضبطکننده یا شبکه، تصاویر از دست نمیرود؟
هر لایه از یک نوع خرابی محافظت میکند: RAID 5، RAID 6 یا RAID 10 در برابر خرابی هارد؛ جایگزینی خودکار N+1 یا ضبطکنندهٔ دوم در برابر خرابی ضبطکننده؛ ضبط روی کارت microSD دوربین همراه با ANR در برابر قطعی شبکه یا ضبطکننده؛ UPS در برابر قطع برق؛ و نسخههای خروجی روی رسانهٔ جداگانه در برابر حذف، بازنویسی، سرقت و آتشسوزی. لایهها را متناسب با ارزش تصاویر انتخاب کنید: برای یک مغازهٔ کوچک ممکن است هارد مخصوص نظارت تصویری، UPS و کارت حافظه در دوربینهای کلیدی کافی باشد، در حالی که یک بانک یا پروژهٔ شهری معمولاً همهٔ این لایهها را با هم به کار میگیرد.
تصاویر را برای ارائه به پلیس یا دادگاه چطور بهدرستی خروجی بگیریم؟
جریان ضبطشدهٔ اصلی را بدون فشردهسازی مجدد خروجی بگیرید، با قالب اصلی ضبطکننده، و اگر پخشکنندهٔ اختصاصی آن امکان بررسی واترمارک را دارد، آن را هم همراه فایل تحویل دهید؛ در صورت نیاز یک نسخهٔ MP4 اضافه هم برای مشاهدهٔ آسان تهیه کنید. نام دوربین، زمان دقیق شروع و پایان، اختلاف ساعت ضبطکننده با زمان واقعی، نام فرد خروجیگیرنده و تاریخ خروجی را ثبت کنید و برای هر فایل یک مقدار هش (مثلاً SHA-256) محاسبه کنید تا بعداً بتوان سالم بودن آن را اثبات کرد. هرگز فیلمی را که با گوشی از روی مانیتور گرفته شده تحویل ندهید و ساعت ضبطکننده را با NTP همگام نگه دارید، چون برچسب زمانی نادرست اعتبار مدرک را کاهش میدهد.
واترمارک دیجیتال و هش چیست و چگونه ثابت میکنند ویدیو دستکاری نشده است؟
واترمارک دیجیتال اطلاعاتی است که دوربین یا ضبطکننده درون ویدیو جاسازی میکند و پخشکنندهٔ سازنده میتواند آن را بررسی کند؛ اگر فریمها ویرایش یا دوباره فشرده شوند، بررسی ناموفق میشود. هش، مثلاً SHA-256، یک اثر انگشت با طول ثابت است که از روی فایل خروجی محاسبه میشود؛ تغییر حتی یک بیت مقدار کاملاً متفاوتی میدهد، بنابراین ثبت هش در زمان خروجی گرفتن و محاسبهٔ دوبارهٔ آن در آینده ثابت میکند فایل تغییر نکرده است. هش را میتوان با ابزارهای استاندارد هر کامپیوتری محاسبه کرد، مثلاً فرمان certutil -hashfile file SHA256 در ویندوز یا sha256sum در لینوکس.
چرا فایل خروجی گرفتهشده روی کامپیوتر من پخش نمیشود؟
رایجترین علت، کدک H.265 یا همان HEVC است که برخی کامپیوترها و پخشکنندههای پیشفرض بدون نصب کدک اضافه نمیتوانند آن را پخش کنند، یا قالب اختصاصی خروجی که به پخشکنندهٔ سازنده نیاز دارد. از پخشکنندهای با پشتیبانی داخلی از H.265 مانند VLC، پخشکنندهٔ همراه فایل خروجی، یا در صورت امکان از خروجی با قالب MP4 استفاده کنید. اگر تصویر پخش میشود اما صدا ندارد یا ساعت روی تصویر اشتباه است، گزینهٔ صدا را در تنظیمات خروجی و تنظیمات زمان ضبطکننده بررسی کنید.
چرا خروجی گرفتن روی فلش USB با کلیپهای طولانی ناموفق میشود یا متوقف میشود؟
بسیاری از فلشها با فایلسیستم FAT32 فرمت شدهاند که حجم هر فایل را به ۴ گیگابایت محدود میکند؛ یک کلیپ یکساعته با بیتریت ۸ مگابیت بر ثانیه حدود ۳٫۶ گیگابایت است، بنابراین کلیپهای طولانیتر یا با بیتریت بالاتر به این سقف میرسند، مگر اینکه ضبطکننده فایلها را تقسیم کند یا از exFAT یا NTFS پشتیبانی کند. بررسی کنید NVR برای پشتیبانگیری USB از کدام فایلسیستمها پشتیبانی میکند، از فلش USB 3.0 با فضای خالی کافی استفاده کنید و بازههای طولانی را در چند بخش یا از طریق شبکه با نرمافزار کلاینت خروجی بگیرید.
آیا NVR به UPS نیاز دارد و چطور آن را انتخاب کنم؟
بله. قطع ناگهانی برق میتواند فهرست تصاویر ضبطشده و فایلِ در حال نوشتن را خراب کند، هنگام راهاندازی به بررسی طولانی هاردها منجر شود و عمر هارد را کوتاه کند، و نوسان و افت ولتاژ به منبع تغذیه و هاردها آسیب میزند. ظرفیت UPS را بر اساس توان واقعی مصرفی به وات حساب کنید: خود ضبطکننده، هاردها (هر هارد ۳٫۵ اینچی در حین کار معمولاً حدود ۳ تا ۹ وات و در لحظهٔ راهاندازی برای مدت کوتاهی بسیار بیشتر مصرف میکند)، دوربینهای PoE که از NVR یا سوییچ تغذیه میشوند و خود سوییچ شبکه، بهعلاوهٔ حدود ۳۰ درصد حاشیه. دقت کنید که ولتآمپر (VA) با وات برابر نیست: یک UPS با ظرفیت ۱۰۰۰ ولتآمپر بسته به ضریب توانش اغلب فقط ۶۰۰ تا ۹۰۰ وات میدهد. مدلهای آنلاین (Double Conversion) یا لایناینتراکتیو مناسباند، مدت پشتیبانی به ظرفیت باتری بستگی دارد و باتریها معمولاً هر ۳ تا ۵ سال، و در اتاقهای گرم زودتر، نیاز به تعویض دارند.
پس از قطع ناگهانی برق چه بر سر تصاویر ضبطشده میآید و بعد از آن چه چیزهایی را بررسی کنم؟
معمولاً فقط لحظههای آخر پیش از قطع برق از دست میرود، اما ضبطکننده هنگام راهاندازی ممکن است چند دقیقه برای بررسی هاردها و بازسازی فهرست تصاویر زمان لازم داشته باشد و در موارد بد، آخرین فایل ضبط یا فایلسیستم آسیب میبیند. پس از برگشتن برق بررسی کنید که همهٔ دوربینها دوباره در حال ضبط باشند، وضعیت هاردها عادی باشد و تاریخ و ساعت درست باشد. اگر ساعت به یک تاریخ پیشفرض برگشته است، احتمالاً باتری سکهای کوچک روی برد اصلی تمام شده است؛ آن را تعویض کنید و NTP را فعال کنید تا تصاویر برچسب زمانی درست داشته باشند.
آیا برای ضبط تصاویر بهتر است بهجای هارد از SSD استفاده کنم؟
برای ضبط حجیم و شبانهروزی ویدیو، HDD همچنان انتخاب استاندارد است: هزینهٔ هر ترابایت آن بسیار کمتر است و SSD دوام نوشتن محدودی دارد که با شاخص TBW، یعنی کل ترابایتهای قابل نوشتن، مشخص میشود. SSDهای خانگی ۱ ترابایتی معمولاً برای حدود ۲۰۰ تا ۶۰۰ ترابایت نوشتن تضمین شدهاند؛ بنابراین ضبط ۱۶ دوربین ۴ مگابیتی (حدود ۲۵۲ ترابایت در سال) حتی سقف ۶۰۰ ترابایتی را در کمتر از دو سال و نیم مصرف میکند. استفاده از SSD برای سیستمعامل و پایگاهدادهٔ سرور VMS، برای ضبطکنندههای سیار و خودرویی که در معرض لرزش و ضربهاند و بهعنوان لایهٔ حافظهٔ پنهان سریع منطقی است؛ اگر روی SSD ضبط میکنید، مدلهای پردوام یا سازمانی با شاخص DWPD، یعنی تعداد دفعات نوشتن کل ظرفیت در روز، را انتخاب کنید.
چه مواردی را باید بهطور منظم بررسی کرد تا هنگام نیاز، تصاویر واقعاً موجود باشند؟
یک برنامهٔ عملی این است: هر هفته بازهٔ کوتاهی از هر دوربین را بازپخش کنید و دنبال وقفه بگردید؛ هر ماه وضعیت هاردها و مقادیر SMART را مرور کنید، مطمئن شوید قدیمیترین ضبط موجود با مدت نگهداری لازم مطابقت دارد و ساعت ضبطکننده را با NTP بسنجید؛ هر چند ماه یک بار آزمایش کنید که اعلانهای هشدار (خطای هارد، قطع تصویر) واقعاً دریافت میشوند و باتریهای UPS را بررسی کنید. بهروزرسانیهای رسمی فریمور را پس از خواندن یادداشتهای انتشار نصب کنید، مسیر تهویه را تمیز نگه دارید و شمارهٔ سریال و تاریخ نصب هاردها را ثبت کنید تا هاردهای فرسوده پیش از خرابی تعویض شوند.
در این موضوع پرسشی با این عبارت پیدا نشد.
جستوجو در همه موضوعاتپاسخ پرسشتان را پیدا نکردید؟
دستیار پشتیبانی همین حالا به پرسشتان پاسخ میدهد و در صورت نیاز شما را به کارشناسان ما وصل میکند. میتوانید تیکت هم ثبت کنید.